Y Celfyddydau Mynegiannol
Mae archwilio’r celfyddydau mynegiannol yn hanfodol er mwyn dyfnhau sgiliau a gwybodaeth gelfyddydol, ac mae’n galluogi dysgwyr i ddod yn unigolion chwilfrydig a chreadigol.
Cam cynnydd 3:
- Rwy’n gallu archwilio’r effeithiau mae ystod o dechnegau, deunyddiau, prosesau, adnoddau, offer a thechnolegau creadigol yn eu cael ar fy ngwaith creadigol fy hun ac eraill
- Rwy’n gallu archwilio sut y gall gwaith creadigol gynrychioli, cofnodi, rhannu a dathlu hunaniaethau personol, cymdeithasol a diwylliannol
- Rwy’n gallu archwilio a disgrifio sut mae artistiaid a gwaith creadigol yn cyfleu gwahanol naws a syniadau, a’r effaith maen nhw’n ei chael ar gynulleidfa
Cam cynnydd 4:
- Rwy’n gallu archwilio gwaith creadigol gan ddeall y cyd-destun personol, cymdeithasol, diwylliannol a hanesyddol, gan gynnwys confensiynau’r cyfnod y cafodd y gwaith ei greu ynddo
- Rwy’n gallu ymchwilio a deall sut mae ystyr yn cael ei gyfleu trwy syniadau artistiaid a pherfformwyr eraill
Mae ymateb a myfyrio, fel artist ac fel cynulleidfa, yn rhan hanfodol o ddysgu yn y celfyddydau mynegiannol.
Cam cynnydd 3:
- Rwy’n gallu rhoi ac ystyried adborth adeiladol am fy ngwaith creadigol fy hun a gwaith creadigol pobl eraill, gan fyfyrio arno a’i wella yn ôl y gofyn
- Rwy’n gallu cymhwyso gwybodaeth a dealltwriaeth o gyd-destun, a gwneud cysylltiadau rhwng fy ngwaith creadigol fy hun a gwaith creadigol pobl eraill, ac o leoedd a chyfnodau gwahanol
- Rwy’n gallu myfyrio ar y ffordd y mae artistiaid wedi llwyddo i greu effeithiau neu gyfleu hwyliau, emosiynau a syniadau yn eu gwaith
Cam cynnydd 4:
- Rwy’n gallu gwerthuso fy ngwaith creadigol fy hun a gwaith creadigol pobl eraill yn effeithiol gan ddangos hyder cynyddol i adnabod a chyfleu cryfderau, ac i ddangos gwydnwch a phenderfyniad i wella
- Rwy’n gallu cymhwyso gwybodaeth a dealltwriaeth o gyd-destun wrth werthuso fy ngwaith creadigol fy hun a gwaith creadigol pobl eraill, ac o leoedd a chyfnodau gwahanol
- Rwy’n gallu gwerthuso effeithiolrwydd ystod eang o dechnegau artistig wrth gynhyrchu ystyr
Dyma un o’r gwersi yn Grym y Gweld sy’n edrych ar dirluniau. Mae’n ffocysu ar baentiad o’r enw Surprised! (Wedi synnu!) a grëwyd gan Henri Rousseau yn 1891.
Mae’r adnoddau canlynol hefyd yn rhan o’r thema ‘tirluniau’:
Cymraeg
Saesneg yn unig
This resource is also available in English. | Mae’r adnodd hwn ar gael yn Saesneg hefyd.
I ddysgu’r wers hon, lawrlwythwch y nodiadau i athrawon ar ddyfais wahanol neu argraffwch nhw. Agorwch y dudalen hon ar eich sgrin neu fwrdd gwyn. Yna defnyddiwch y cwestiynau annog yn y nodiadau i athrawon i dywys eich disgyblion drwy’r wers.
Mae ‘tirlun’ yn derm eang sydd hefyd yn cynnwys morluniau a lluniau o ddinasoedd a threfi. Yn hanesyddol, roedd tirluniau yn cael eu cysylltu â golygfeydd o’r byd naturiol. Weithiau does dim ffigyrau mewn tirlun, neu mae’r gweithgarwch dynol yn llai pwysig na’r olygfa sy’n ei amgylchynu. Mae’r categori wedi tyfu’n llai eang dros amser, ac erbyn hyn mae tirluniau’n gallu cwmpasu darluniadau sy’n ganwl gywir yn ogystal â dehongliadau mwy haniaethol o’r tir a’r môr.
Surprised! (1891)
Henri Rousseau (1844–1910)
Cyfrwng: olew ar gynfas
Dimensiynau: uchder 129.8 x lled 161.9 cm
Er ei fod yn artist enwog, ni chafodd Henri Rousseau hyfforddiant proffesiynol. Ac er nad oes unrhyw dystiolaeth ei fod erioed wedi gadael Ffrainc, datblygodd ei weledigaeth unigryw ei hun o’r byd a daeth yn enwog am ei ‘baentiadau jyngl’.
Cafodd Rousseau ei ysbrydoli ar gyfer y gwaith hwn, a gwaith arall sy’n debyg iddo, gan ei ymweliadau â’r Gerddi Botanegol a’r Amgueddfa Hanes Naturiol ym Mharis. Mewn gwirionedd, roedd llawer o’r planhigion sydd i’w gweld yn Surprised! yn blanhigion tŷ mawrion. Mae’r ffordd llawn dychymyg y mae’r artist yn defnyddio’r planhigion brodorol cyffredin hyn i greu tirlun ‘egsotig’ yn rhoi teimlad breuddwydiol i’r llun, sy’n nodweddiadol o’i waith.
Agorwch fersiwn sgrin gyfan o’r llun y gallwch ei chwyddo mewn ffenestr newydd.
Gofynnwch i’ch disgyblion ddisgrifio’r gwaith celf. Anogwch nhw i ddweud yn syml iawn beth maen nhw’n gallu ei weld.
Gallwch ddechrau drwy ddangos y llun cyfan ac yna chwyddo’r paentiad i archwilio’r manylion sydd ynddo. Neu gallwch ddechrau drwy ddefnyddio’r nodwedd chwyddo i ddangos un manylyn cyn tynnu’r ffocws allan i weld mwy o’r llun.
Anogwch eich disgyblion i edrych yn ofalus – dyma yw ‘grym y gweld’! Mae’n well peidio rhoi gormod o wybodaeth gefndirol eto, er mwyn i’r disgyblion allu datblygu eu syniadau a’u barn eu hunain.
Mae disgrifiad sain o’r paentiad ar gael, yn ogystal â thrawsgrifiad llawn ohono y gallwch hefyd ei ddefnyddio i ddisgrifio’r paentiad. Mae yna hefyd lyfr sain a chyffyrddol o’r paentiad y gellir ei fenthyg gan Living Paintings.
Edrychwch ar y paentiad eto a gofynnwch gwestiynau mwy penodol (er mwyn ‘annog’):
Yn y fideo hwn, mae’r artist Bob and Roberta Smith yn defnyddio ‘Grym ei Weld’ i archwilio Surprised!
Gofynnwch y cwestiynau hyn i’ch disgyblion cyn iddyn nhw wylio’r fideo er mwyn eu helpu nhw i edrych a gwrando’n ofalus:
Gallwn nawr archwilio ‘elfennau’r paentiad.
Ar gyfer y gwaith celf hwn, byddwch chi’n canolbwyntio ar yr elfennau canlynol o'r Pecyn Grym y Gweld:
Gofynnwch i’ch disgyblion roi tystiolaeth i gefnogi eu sylwadau:
Wrth ofyn y cwestiynau hyn, gallwch gyflwyno gwybodaeth o’r ‘Cefndir cyd-destunol i athrawon’. Mae ymatebion defnyddiol hefyd i’w cael yn y nodiadau i athrawon.
Gallwch ddarganfod mwy am ddull anghenion dysgu ychwanegol (ADY) Grym y Gweld ar hafan Grym y Gweld.
Nawr mae’n bryd edrych ar y gwaith celf mewn ffyrdd gwahanol. Mae’r rhestr hon o weithgareddau synhwyraidd yn annog y disgyblion i gymhwyso eu dysgu, ac mae’n addas ar gyfer nifer o anghenion dysgu.
Creu
Rydym yn awgrymu gweithgareddau creadigol i bob dysgwr, gan gynnwys opsiwn cyffyrddol i gefnogi disgyblion sydd ag amhariad ar y golwg: mae’r gweithgareddau hyn yn archwilio nodweddion cyffyrddol defnyddiau, yn ogystal â marciau ystumiol, er mwyn archwilio’r gwaith celf ymhellach.
Profiad
Cyfathrebu
Gofynnwch i’ch disgyblion wneud y canlynol:
Llongyfarchiadau!
Rydych wedi cwblhau’r adnodd gwers hwn ar Rym y Gweld.
Mae mwy o adnoddau yn y thema hon i chi roi cynnig arnyn nhw – edrychwch ar yr adran ‘gwersi nesaf’ isod.
