Genre painting, Chiaroscuro, Caravaggism, Enlightenment, Visual literacy
Y Celfyddydau Mynegiannol
Mae archwilio’r celfyddydau mynegiannol yn hanfodol er mwyn dyfnhau sgiliau a gwybodaeth gelfyddydol, ac mae’n galluogi dysgwyr i ddod yn unigolion chwilfrydig a chreadigol.
Cam cynnydd 3:
- Rwy’n gallu archwilio’r effeithiau mae ystod o dechnegau, deunyddiau, prosesau, adnoddau, offer a thechnolegau creadigol yn eu cael ar fy ngwaith creadigol fy hun ac eraill
- Rwy’n gallu archwilio sut y gall gwaith creadigol gynrychioli, cofnodi, rhannu a dathlu hunaniaethau personol, cymdeithasol a diwylliannol
- Rwy’n gallu archwilio a disgrifio sut mae artistiaid a gwaith creadigol yn cyfleu gwahanol naws a syniadau, a’r effaith maen nhw’n ei chael ar gynulleidfa
Cam cynnydd 4:
- Rwy’n gallu archwilio gwaith creadigol gan ddeall y cyd-destun personol, cymdeithasol, diwylliannol a hanesyddol, gan gynnwys confensiynau’r cyfnod y cafodd y gwaith ei greu ynddo
- Rwy’n gallu ymchwilio a deall sut mae ystyr yn cael ei gyfleu trwy syniadau artistiaid a pherfformwyr eraill
Mae ymateb a myfyrio, fel artist ac fel cynulleidfa, yn rhan hanfodol o ddysgu yn y celfyddydau mynegiannol.
Cam cynnydd 3:
- Rwy’n gallu rhoi ac ystyried adborth adeiladol am fy ngwaith creadigol fy hun a gwaith creadigol pobl eraill, gan fyfyrio arno a’i wella yn ôl y gofyn
- Rwy’n gallu cymhwyso gwybodaeth a dealltwriaeth o gyd-destun, a gwneud cysylltiadau rhwng fy ngwaith creadigol fy hun a gwaith creadigol pobl eraill, ac o leoedd a chyfnodau gwahanol
- Rwy’n gallu myfyrio ar y ffordd y mae artistiaid wedi llwyddo i greu effeithiau neu gyfleu hwyliau, emosiynau a syniadau yn eu gwaith
Cam cynnydd 4:
- Rwy’n gallu gwerthuso fy ngwaith creadigol fy hun a gwaith creadigol pobl eraill yn effeithiol gan ddangos hyder cynyddol i adnabod a chyfleu cryfderau, ac i ddangos gwydnwch a phenderfyniad i wella
- Rwy’n gallu cymhwyso gwybodaeth a dealltwriaeth o gyd-destun wrth werthuso fy ngwaith creadigol fy hun a gwaith creadigol pobl eraill, ac o leoedd a chyfnodau gwahanol
- Rwy’n gallu gwerthuso effeithiolrwydd ystod eang o dechnegau artistig wrth gynhyrchu ystyr
An Experiment on a Bird in the Air Pump 1768
Joseph Wright of Derby (1734–1797)
The National Gallery, LondonDyma un o’r gwersi yn Grym y Gweld sy’n edrych ar olygfeydd o fywyd bob dydd. Mae’n ffocysu ar An Experiment on a Bird in the Air Pump (Arbrawf ar Aderyn yn y Pwmp Aer) a baentiwyd gan Joseph Wright of Derby yn 1768.
This resource is also available in English. | Mae’r adnodd hwn ar gael yn Saesneg hefyd.
Mae’r adnoddau canlynol hefyd yn rhan o’r thema ‘bob dydd’ :
Cymraeg
Saesneg yn unig
I ddysgu’r wers hon, lawrlwythwch y nodiadau i athrawon ar ddyfais wahanol neu argraffwch nhw. Agorwch y dudalen hon ar eich sgrin neu ar fwrdd gwyn. Yna defnyddiwch y cwestiynau annog yn y nodiadau i athrawon i dywys eich disgyblion drwy’r wers.
Mae haneswyr celf yn galw paentiadau o olygfeydd o fywyd pob dydd yn baentiadau 'genre'. Mae’r darluniau hyn fel arfer yn dangos pobl gyffredin ac anhysbys yn gwneud pethau arferol. Y gwrthwyneb felly i'r hyn y mae haneswyr celf yn ei alw'n baentiadau 'hanes', lle mae'r artist yn dangos golygfa benodol sy’n tarddu o hanes neu chwedl.
An Experiment on a Bird in the Air Pump (1768)
Joseph Wright of Derby (1734–1797)
Cyfrwng: olew ar gynfas
Dimensiynau: uchder 183 x lled 244 cm
Mae'n debyg bod y 'Derby' yn enw Joseph Wright of Derby yn cyfleu balchder yr artist yn ei dref enedigol. Roedd tref Derby yn enwog am ddatblygiadau gwyddonol a oedd yn gwasanaethu diwydiant – fel Silicon Valley yn maes technoleg heddiw.
Roedd y ddeunawfed ganrif yn oes o ddarganfyddiadau ym Mhrydain – daeth entrepreneuriaid i'r amlwg, a ffurfiwyd gymdeithasau gan bobl a oedd â diddordebau tebyg. Un o’r cymdeithasau hyn oedd The Lunar Society of Birmingham, sef grŵp o ddynion ysbrydoledig (a dynion yn unig) a fyddai’n cwrdd i drafod gwyddoniaeth, athroniaeth, y celfyddydau a masnach cyn cael eu cludo adref yng ngolau’r lleuad. Ffordd Wright o rannu syniadau gwyddonol gyda phawb – nid dim ond cynulleidfa ddethol – yw’r llun hwn, ac o ddangos ymateb pobl gyffredin i’r syniadau hyn.
Roedd Wright of Derby yn arbenigo mewn golygfeydd wedi eu goleuo gan olau canwyll. Dyma'r un mwyaf a baentiodd. Ynddo, mae yna aderyn mewn jar wydr ac mae’r aer yn cael ei bwmpio allan. Mae’r artist yn creu naws ddramatig trwy ei ddefnydd o olau a chysgod, a thrwy ystumiau'r ffigyrau a’r olwg ar eu hwynebau.
Agorwch fersiwn sgrin gyfan o’r llun y gallwch ei chwyddo mewn ffenestr newydd.
Gofynnwch i’ch disgyblion ddisgrifio’r gwaith celf. Anogwch nhw i ddweud yn syml iawn beth maen nhw’n gallu ei weld.
Gallwch ddechrau drwy ddangos y llun cyfan ac yna chwyddo’r paentiad i archwilio’r manylion sydd ynddo. Neu gallwch ddechrau drwy ddefnyddio’r nodwedd chwyddo i ddangos un manylyn cyn tynnu’r ffocws allan i weld mwy o’r llun.
Anogwch eich disgyblion i edrych yn ofalus – dyma yw ‘grym y gweld’! Mae’n well peidio rhoi gormod o wybodaeth gefndirol eto, er mwyn i’r disgyblion allu datblygu eu syniadau a’u barn eu hunain.
Mae disgrifiad sain o’r paentiad ar gael, yn ogystal â thrawsgrifiad llawn ohono y gallwch hefyd ei ddefnyddio i ddisgrifio’r paentiad.
Edrychwch ar y paentiad eto a gofynnwch gwestiynau mwy penodol (er mwyn ‘annog’):
Yn y fideo hwn, mae’r gyrrwr tacsi a thywysydd Rachel Martin Peer yn defnyddio ‘Grym ei Gweld’ i archwilio An Experiment on a Bird in the Air Pump.
Gofynnwch y cwestiynau hyn i’ch disgyblion cyn iddyn nhw wylio’r fideo er mwyn eu helpu nhw i edrych a gwrando’n ofalus:
Gallwn nawr archwilio ‘elfennau’r’ paentiad.
Ar gyfer y gwaith celf hwn, byddwch chi’n canolbwyntio ar yr elfennau canlynol o'r Pecyn Grym y Gweld:
Gofynnwch i’ch disgyblion roi tystiolaeth i gefnogi eu sylwadau:
Wrth ofyn y cwestiynau hyn, gallwch gyflwyno gwybodaeth o’r ‘Cefndir cyd-destunol i athrawon’. Mae atebion defnyddiol hefyd i’w cael yn y nodiadau i athrawon.
An Experiment on a Bird in the Air Pump 1768
Joseph Wright of Derby (1734–1797)
The National Gallery, LondonGallwch ddarganfod mwy am ddull anghenion dysgu ychwanegol (ADY) Grym y Gweld ar hafan Grym y Gweld.
Nawr mae’n bryd archwilio’r gwaith celf mewn ffyrdd gwahanol. Mae’r rhestr hon o weithgareddau synhwyraidd yn annog disgyblion i gymhwyso eu dysgu, ac mae’n addas ar gyfer nifer o anghenion dysgu.
Creu
Rydym yn awgrymu gweithgareddau creadigol i bob dysgwr, gan gynnwys opsiwn cyffyrddol i gefnogi disgyblion sydd ag amhariad ar y golwg: mae’r gweithgareddau hyn yn archwilio nodweddion cyffyrddol defnyddiau, yn ogystal â marciau ystumiol, er mwyn archwilio’r gwaith celf ymhellach.
Profiad
Cyfathrebu
Gofynnwch i’ch disgyblion wneud y canlynol:
Llongyfarchiadau!
Rydych chi wedi cwblhau’r adnodd gwers hwn ar Rym y Gweld.
Mae mwy o adnoddau yn y thema hon i roi cynnig arnynt – edrychwch ar yr adran ‘gwersi nesaf’ isod.
